Een kleurrijke verpakking en een zoete geur maken de vape voor veel jongeren onschuldig. Maar achter die aantrekkelijke buitenkant, schuilt een product dat sterk verslavend is en ernstige gezondheidsproblemen veroorzaakt. Monique Slaats, kinderlongarts in het Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis (ETZ), ziet de gevolgen steeds vaker terug in haar spreekkamer. “We zijn nu de symptomen aan het behandelen, terwijl we die eigenlijk zouden moeten voorkomen.”
Monique Slaats, kinderlongarts
Meer dan alleen longschade
“We zien inmiddels ernstige complicaties zoals een klaplong en afwijkingen in het longweefsel. Maar daar blijft het niet bij,” zegt Slaats. De eerste gezondheidsklachten kunnen zich al binnen enkele maanden voordoen. “Op de kinderlongpoli zien we jongeren met benauwdheid, bloed ophoesten, een klaplong of ontstekingen van de longen. Ook kunnen bestaande longaandoeningen, zoals astma, door vapen verergeren.”
De effecten van vapen zijn breder dan lichamelijke klachten aan de longen. Nicotine beïnvloedt ook de ontwikkeling van het brein: concentratieproblemen, slaapproblemen, hoofdpijn en misselijkheid komen veel voor. Bovendien vergroot vroeg beginnen met vapen de kans dat jongeren later ook sigaretten gaan roken.
“De gemiddelde leeftijd waarop jongeren beginnen ligt rond de 13 of 14 jaar.”
Monique Slaats, kinderlongarts
Jongeren vapen tientallen pakken sigaretten op in een paar weken
Jongeren komen steeds vroeger in aanraking met nicotine. Uit landelijke onderzoeken blijkt dat zelfs basisschoolleerlingen experimenteren met vapen. Slaats herkent dat beeld uit haar eigen spreekuur: “De gemiddelde leeftijd waarop jongeren beginnen ligt rond de 13 of 14 jaar, maar ik hoor van mijn patiënten en hun ouders ook steeds vaker dat er kinderen zijn die al vanaf hun tiende beginnen.”
Veel jongeren onderschatten hoe schadelijk een vape eigenlijk is. “Jongeren denken dat vapen niet zo schadelijk is, omdat het lekker ruikt en aantrekkelijk is verpakt, maar het is geen waterdamp,” legt Slaats uit. Omdat de longen en hersenen van jongeren nog volop in ontwikkeling zijn, zijn zij extra kwetsbaar voor de nicotine en andere chemische stoffen die in de damp verstopt zitten. “Nicotine in moderne vapes is vaak zo hoog geconcentreerd dat jongeren sneller verslaafd raken. Sommige moderne vapes bevatten wel 30.000 puffs. Dat staat gelijk aan tientallen pakjes sigaretten. Jongeren roken dit in een paar weken op, en krijgen daardoor in korte tijd ontzettend veel nicotine binnen.”
“Sommige jongeren moeten eerst iets ernstigs meemaken voordat ze willen stoppen.”
Monique Slaats, kinderlongarts
Jongeren voelen al snel de drang om voortdurend te vapen. Wanneer ze een tijd niet kunnen vapen, kunnen ontwenningsverschijnselen ontstaan, zoals buikpijn, onrust of misselijkheid. Ze krijgen zoveel nicotine binnen dat de verslaving niet zomaar te doorbreken is.
Stoppen is niet eenvoudig
Hoewel veel jongeren weten dat vapen ongezond is, is stoppen vaak lastig. Hun brein is nog volop in ontwikkeling, waardoor ze nog niet nadenken over de lange termijn gevolgen. Tegelijkertijd speelt groepsdruk een grote rol. Soms weten ouders niet eens dat hun kind vapet. Pas wanneer gezondheidsklachten ontstaan, komt de waarheid naar boven. “Sommige jongeren moeten eerst iets ernstigs meemaken voordat ze willen stoppen. Op dat moment voelen ze zich vaak ook echt schuldig.”
Jongeren die willen stoppen, kunnen via het ETZ worden doorverwezen naar de rookstoppoli. De begeleiding wordt vergoed vanuit de zorgverzekering.
Voorkomen is beter dan behandelen
Naast haar werk als kinderlongarts zet Slaats zich in voor Vapen #JouwKeuze, een initiatief dat voorlichting geeft op scholen en sportverenigingen. “Schoolpleinen zijn al rook- en vapevrij, maar jongeren kunnen wel van het schoolplein af om daar te roken of te vapen. Het zou beter zijn als jongeren niet van het schoolplein af mogen, zodat ze in de rook- en vapevrije zone blijven,” zegt ze. “Scholen kunnen zich aanmelden voor Vapen #JouwKeuze, zodat we voorlichting kunnen geven. Daarnaast moet je vooral in gesprek blijven met jongeren en vragen blijven stellen.”
“We zijn nu de symptomen aan het behandelen, terwijl we die eigenlijk zouden moeten voorkomen. Het belangrijkste is dat we gaan voor een rookvrije generatie.”
Monique Slaats, kinderlongarts